आनन्दमय यात्राहरू

आनन्दमय यात्राहरू

मेरा जीवनका रहरहरूमा यात्रामा रमाउनु पनि एउटा हो । तर यस मौकाबाट म प्रायः वञ्चित नै रहँदै आएको छु । यी वञ्चनाका आफ्नै बाध्यता त अवश्य होलान् । जन्मँदा म मोटर नचल्ने ठाउँमा थिएँ । आठ वर्ष टेक्दा नटेक्दै मेरो परिवार जहाँ बसाइँ सरेको थियो, त्यहाँ पनि भर्खर मोटर बाटो बन्न लागेको थियो । त्यसो हुनाले बाल्यकाल भनिने उमेरमा मैले यात्राको औपचारिक मौका पाइनँ ।
परिवारमा कान्छो भएको हुनाले म अलि पुल्पुलिएको थिएँ । जति पुल्पुलिए पनि मेरा बुवा–आमा तथा दाजुहरूले मलाई पढाइका मामलामा भने पुल्पुलिन दिनुभएको थिएन । सानो छदाँ म आफूभन्दा तीन वर्ष जेठो सान्दाजुलाई हेपिहाल्थेँ । उहाँसगैँ नै प्रायः खेल्ने, पढ्ने, विद्यालय जाने–आउने हुनाले पनि मैले उहाँलाई हेप्न सकेको थिएँ । त्यतिखेर सान्दाजु अलि सोझो खालको हुनुहुन्थ्यो । अरू दाजुहरू घरमा रहनुहुन्नथ्यो । बुवा जागिरमा कता–कता पुग्नुहुन्थ्यो । नियमितजसो घरमा बस्नेमा सान्दाजु, आमा र म थियौँ ।
तीन जना मात्र रहने हुनाले मेरा लागि प्रायः परिस्थिति अनुकूल हुन्थ्यो । यस मौकाको फाइदा उठाउन म स्वच्छन्द हुन खोज्थेँ । यही स्वच्छन्दताले ममा बिस्तारै यात्रा गर्ने रहरको विकास हुने मौका पाउँदै गएको थियो, म त्यसप्रति अनुरक्त हुने भइहालेँ । यिनै परिवेशले स्वच्छन्द विचरण गर्ने चाहनालाई पुट दिइरहेका हुन्थे ।
म डुल्न, घुम्न चाहन्थेँ । नयाँ–नयाँ ठाउँ हेर्ने घुम्ने लालसा हुन्थ्यो तर सानो भएकाले म त्यस्ता मौका गुमाउन पुग्थेँ । विवश हुन्थेँ र मौकाको प्रतिक्षामा व्यग्र रहन्थेँ । त्यसैले म घरबाट कहिलेकाहीँ भागेको पनि छु । त्यसरी भाग्नुको अरू कुनै लालसा हुँदैनथ्यो; मात्र नयाँ ठाउँ घुम्ने, हेर्ने चाहना, नयाँ परिवेशको जानकारीले रमाउने अभीप्सा ।
यही अभीप्साले पाँच वर्षकै उमेरमा एउटा जन्तीको पछि लागेर म तीन कोस धुले बाटो हिँड्न तयार भएको थिएँ । घरबाट एकजनालाई निम्तो रहेछ क्यारे, जन्त जान । बेहुला अन्माएर पठाएपछि आमासँग जन्तीसँग केही परसम्म पुगेर आउँछु भनेँ कि आमाको आँखा छलेर त्यतिकै लागेँ, मलाई त्यत्तिको हेक्का छैन । जन्ती हिँड्यो, म पछि लागेँ । बिहे चाहिँ हुनेखानेकै छोराको थियो । त्यसैले एउटा जिप र एउटा हात्ती थियो, अरू चाहिँ बयलगाडामा थिए, क्यारे ! बिहेमा हुन सक्ने रमाइलोले पनि तानेको हुन सक्छ, त्यतिखेर मलाई । त्यही रमाइलोले ‘हात्तीको पाइला रामसाइँला’ भन्दै हात्तीले लात्ताले हान्छ कि भनेर डराउँदै हात्तीको पछिपछि लागेको थिएँ म । गाडाको पछि लाग्दा त के कसो तर हात्तीको पछि लागे त ठाउँमै पुगिन्छ भन्ने सोच बनेछ मेरो ।
धेरैबेर हिँडेपछि कुनै सहृदयीको आँखा परेछ ममाथि । ‘बाबु ! हात्तीमा चढ’ भने कसैले । तर म चढिनँ । त्यत्रो बढेमानको हात्तीले फुत्त फाल्दियो भने वा केहि गरी हात्तीले फुत्त फाल्दियो भने वा केही गरी हात्तीबाट पुर्लुङ्ग लड्न पुगेँ भने के हालत होला, भन्ठानेँ । ज्यानको मायाले चिमोट्यो र हात्तीमाथि चढ्न मानिनँ । पुनः केही समय हिँडेपछि जिपबाट कसैले बालाए । जिपमा चढेँ । पाँच वर्षको केटो, देहाती बाटो, घ्यारघ्यारे जिप, कहिल्यै गाडीमा नचढेको मान्छे, कमला हात । जोल्ंिडमा पर्दा म अलिकति हुत्तिन्थेँ, टाउको अगाडिपट्टि ठोक्किन पुग्थ्यो तर पनि म निरुपाय थिएँ । कसैले थाहा पाएर पछाडि ताने क्यारे, पछि ठोक्किएजस्तो लाग्दैन टाउको ।
यसरी हात्तीको पछि लाग्दै र जिपमा गुड्दै म विश्रामपुरबाट महम्मदपुरमा पुगेँ । बेलुका दाजुसँग भेट भयो । मलाई त्यहाँ अचानक देख्दा दाजुलाई हुनसम्म रिस उठेको थियो रे । तर बिरानो ठाउँमा आफूभन्दा दस वर्ष कान्छो म भुरोलाई देख्ता दाजुको मन पग्लिहाल्यो । ठुल्दाजुलाई मेरो उपस्थिति जति आश्चर्यजनक र अनेपक्षित लागे पनि दाजुले मलाई सामान्य गाली गरेजस्तो लाग्छ, त्यसपछि दाजुकै सान्निध्यमा रहेँ, त्यस विवाहभर ।
यसै सिलसिलामा म अहिले अर्को घटना पनि सम्झिरहेको छु । पूर्व–पश्चिम महेन्द्र राजमार्ग बन्दै गएपछि कीर्तिनिधि विष्ट पुलको उद्घाटन गर्न गएका थिए बाग्मती । उनी गुडेर गएका थिए त्यहाँ । गाडीमा गुडेर गएका प्रधानमन्त्रीको अनुहार हेर्न, उद्घाटनमा ताली बजाउन, भाषण सुन्न चन्द्रनिगाहपुरदेखि वागमतीसम्मको १३ किमि पैदल यात्रामा सहभागी भयौँ हामी । त्यतिखेर म ९ वर्षको थिएँ । अरू सबै मभन्दा जेठा थिए सायद । १३ किमि बाटो जङ्गलको थियो र भर्खर पिच गरेको थियो क्यारे । साथीहरूसँग कुद्दा म कैयौँ पटक लडेको थिएँ, घुँडा तछारिएको थियो । उसबेला हाफपैन्टको चलन थियो । नाङ्गो घुँडा पिचमा तछारिँदा कति दुख्यो होला मलाई, अहिले झसक्क सम्झँदा पनि आङ जिरिङ्ङ हुन्छ ।
अर्कोले बनाएको पुलको उद्घाटन गर्ने प्रधानमन्त्री मोटरमा, हामी पैदल यात्रामा । हामी के गरी भेटाउँथ्यौँ र प्रधानमन्त्रीलाई । हामीलाई के थाहा, हामी त्यहाँ पुग्दा उद्घाटन गरिसकेर प्रधानमन्त्री चिप्लिसक्छन् भन्ने कुरा । हामी त निकै हौसिएर पुगेका थियौँ, प्रधानमन्त्री कस्ता हुँदा रहेछन्, बागमती पुल कस्तो रहेछ हेर्न ।
त्यत्रो बाटो कुद्दा–कुद्दै जाँदा पनि प्रधानमन्त्रीलाई हामीले देख्न पाएनौँ, थकथक लागिरह्यो । त्यहाँ पुग्दा पो भोक लागेको थाहा पाइयो, थकाइ पनि मज्जाले लागेको रहेछ । पछिपछि बैकुण्ठ र अरू साथीहरू कता–कता छरिए । मसँग चोबनाथ थिए क्यारे । मसँग गोजीमा एक पैसा थिएन । कसैले दुई टुक्रा बिस्कुट दिएजस्तो लाग्छ । साँझ पर्न थालिसकेको छ , १३ किमि जङ्गलको बाटो हिँडेर फर्कन साहस छैन, बस्न त्यहाँ कसैलाई चिनिएको छैन, बडो असमञ्जसमा थियौँ हामी ।
घरमा चाहिँ सबैलाई पर्नसम्म पिर परेछ । त्यही दिन एउटा बच्चालाई गाडीले किचेको रहेछ । घरमा पिर पर्नुको कारण रहेछ त्यो किचिने मै हुँ कि भनेर । भेटाउने बित्तिक्कै बस्मरी ठटाउँछु भन्नु पनि भएको रहेछ दाईले । नभनी हिँड्ने, बेपत्ता भइदिने, बेलैमा नआइदिनेप्रति रिस उठ्नु स्वभाविकै हो । दाजु मनमा पीडा, छटपटी बोकेर राँक्किँदै वाग्मती पुग्नुभयो । म रुन्चे अनुहार लाएर अर्को साथीसँग बरालिँदै रहेछु । मलाई पनि दाजुसँग खुब डर लागेको थियो, कुट्नु हुने हो कि भनेर । ठुल्दाजु मेरो दाजु मात्र नभएर विद्यालयीय गुरू पनि हुनुहन्थ्यो । त्यसताका उहाँ कडा स्वभावको हुनुहुन्थ्यो, त्यसकारण पनि उहाँसँग खुब डर लागेको थियो । तर दाजुले केही गर्नुभएन । जुन चिज खोज्न उहाँ छटपटिनुभएको थियो, जसलाई नभेट्टाउँदा उहाँ आहत हुनुभएको थियो, जसलाई खोज्न उहाँलाई वाग्मतीसम्म पुग्नुपरेको थियो, त्यसैलाई भेट्टाउँदा उहाँलाई रिस उठेन, खुसी लाग्यो । बिस्कुट किनेर खुवाउनुभयो र घर ल्याउनुभयो । मलाई देखेर आमा सा¥है खुसी हुनुभयो, गाली पनि गर्नुभयो ।
नयाँ ठाउँ हेर्ने चाहनाले टेस्ट परीक्षा दिइसकेर सो¥हवर्षे पट्ठो उमेरमा पनि म एकचोटि हराएको छु । मेरो माहिलो दाजुको विवाह मेरो ९ कक्षाको वार्षिक परीक्षाकै बेलामा परेकाले दाजुको विवाहमा जान पाएको थिइनँ । ठुल्दाजुको विवाहमा बेहुलाको भाइ बनेर जन्त जान पाउँदा बडो आनन्द आएको थियो । माल्दाजुको विवाहको साइत ठ्याक्कै जाँचमा नर्पान जति आग्रह गरे पनि विवाह त्यही समयमा नै भएको थियो । त्यसैले दाजुको ससुराली गाउँ–घर कस्तो रहेछ, जान्ने जिज्ञासा भइरहेको थियो मलाई । त्यस बीचमा भतिजो विश्व जन्मिसकेको थियो । त्यही बेला एस्एल्सीको फारमसम्बन्धी कामले वीरगन्ज जान ताक परेको थियो मलाई । वीरगन्ज गएर फोटो खिचाएपछि माल्दाजुलाई हाम्रो बुवाको जन्मथलो खेस्राहातिर जाने कुरा सुनाएर लागेको थिएँ, उहाँकै ससुराली गढीमाईस्थान भएको गाउँ बरियारपुर । म भाउजु र भतिजालाई भेटाएर मक्ख थिँए र ढुक्कसँग बस–घुम गर्दै थिएँ । माल्दाजुले चिठी पठाउनुभएछ ‘वर्ष सो¥हको, गहुँगोरो वर्णको, लामो र घुम्रिएको कपाल भएको भएको, रमेशमोहन अधिकारी नाम भएको, मेरो भाइ त्यहाँ पुगेको भए तुरुन्त पठाइदिनुहोला । उसलाई खोज्दा–खोज्दा म हैरान भैइसकेँ । म खेस्राहा, पटना, बेतौना पुगेँ । नेपाल र भारतका विभिन्न प्रहरीचौकीहरूमा जानकारी पठाएको छु ।’ म त्यहाँ पुगेको पाँच दिन भइसकेको थियो । त्यसरी अचानक पत्र पुग्दा म छक्क परेँ र लाजले भुतुक्क भएँ । आमालाई त मैले सुटुक्क त्यता जान सक्ने सम्भावन दर्साएको थिएँ, दाजुलाई चाहिँ सुराकै दिएको थिइनँ । त्यसपछि वीरगन्ज फर्केर बल्ल दाजुलाई स्पष्टीकरण दिएको थिएँ – दाजुको ससुराली हेर्न र भतिजालाई भेट्न गएको हँु, भनेर ।
यसरी मेरा चाहनाहरू बाल्यकाल र किशोरवयमा अभिव्यक्ति भएका थिए, भगुवाका रूपमा चिनिएर । यदाकदा यी घटनाहरू मेरो घरमा चर्चाको विषय बन्दा पनि ती यात्राहरूमा पाएका आनन्दले रोमाञ्चित हुने गर्छु म ।
२०५३ फागुन ७ ।

तिहार : एउटा उन्माद

एउटा उन्माद छाइरहेछ सबैतिर

भावनात्मक उन्माद
रक्त सम्बन्धको उन्माद
आत्मीयताको उन्माद
यो कस्तो उन्माद हो ?

दिदीबहिनीहरू
हस्याङफस्याङ गर्दे छन्
कुनै कुरो बित्न लागे जस्तो
कुनै कुराको समय बित्नै लागे जस्तो

दाजुभाइहरू मक्ख छन्
दाजुभाइहरू गमक्क छन्
कुनै कुरा पाउन लागे जस्तो
कुनै दुर्लभ कुरा भेट्नै लागे जस्तो

कस्तो सम्बन्ध हो यो
कस्तो परम्परा हो यो

दाजुभाइ नहुनेले दाजुभाइ खोज्नै पर्ने जस्तो
दिदीबहिनी नहुनेले पनि दिदीबहिनी खोज्नै पर्ने जस्तो
भावनाको कस्तो डोरो हो यो
आत्मीयताको कस्तो पोयो हो यो

दाजुभाइ आफ्नै नभए पनि आफ्नै जस्तो
दिदीबहिनी आफ्नै नभए पनि आफ्नै जस्तो

छाड्न खोजेर छाड्न नसकिने
त्याग्न खोजेर त्याग्न नसकिने
अचम्मको चाड यो भावनाको
अचम्मको पर्व यो आत्मीयताको

कस्तो सम्बन्ध यो स्पृहाको
तर नितान्त हार्दिकताको ।  

जोसिला बुढा

Picture Source : Click Here

त्यही बाटो सयौँ पल्ट हिँडेँ हुँला, आफ्ना आवश्यकताले कैयौँपल्ट त्यहाँका पसल पसल चहारेँ हुँला । मलाई थाहा थिएन त्यहाँ कुनै मनीषि छन् भनेर । साँच्ची साँच्ची भन्ने हो भने म त पथलैयालाई छयहत्तर जिल्लाका नागरिकहरूको जमघट भन्ठान्थेँ । म त त्यहाँको संस्कृति, परम्परा तथा चालचलन अन्य स्थानहरूभन्दा भिन्दै छ भन्ठान्थेँ । त्यहाँका मानिसहरूमा आधुनिकताका नाममा केवल विकृत संस्कृतिको विकास भएको होला भन्ठान्थेँ तर होइन रहेछ । नयाँ ठाउँ भएर पनि त्यहाँ नयाँ मान्छे मात्र रहेनछन्, नयाँ सांस्कृतिक वातावरण मात्र रहेनछ, आधुनिकीकरणको अन्धानुकरणले मात्र गाँजेको रहेनछ । यो ठाउँ त साहित्य, संस्कृति, सञ्चार, खेलकुद आदि क्षेत्रमा आफ्नै ढङ्गले अगाडि बढ्दै रहेछ । यहाँ त गीतकार, साहित्यकार औ राणाकालदेखिका राजनीतिका ज्ञाता पनि रहेछन् ।

यो कुरा अझ म कयौँ वर्ष थाहा पाउँदैनथेँ हुँला, पथलैयालाई अझै कति वर्ष म पुरानै आँखाले हेरिरहन्थेँ हुँला निबन्धकार श्यामप्रसाद शर्मा तथा जनकप्रसाद हुमागाईँज्यूसँग हेटौँडामा भेट र परिचय नभएको भए । उहाँहरूसँग भेट भएको भोलिपल्ट अर्थात् २०४८ साल माघ ४ गते नै मेरो यो भ्रम टुटेको थियो । श्यामप्रसादहरू आफूले चिनेका मान्छेलाई आफ्नै ठान्नु हुँदो रहेछ, बिर्सनु हुँदो रहेनछ । त्यसैले चन्द्रनिगाहपुर जाने बाटामा पर्ने पथलैयाका ती मनीषि कलानाथ अधिकारीलाई भेट्न बिर्सनु भएन । मलाई लाग्यो यी बुढाहरूले कता लगेर कति अल्मल्याउने हुन्, समय कति बर्बाद गर्ने हुन् । कुरो सुन्दै र बुझ्दै गएपछि पो लाग्दै गयो त्यो भेट, त्यो संयोग कति उपयोगी रहेछ !

कलानाथ अधिकारी श्यामप्रसाद शर्माका विद्यालयीय गुरु हुनुहुँदो रहेछ । उमेर छँदा देशभरमै तहल्का मच्चाउन सक्ने मान्छे पो हुनु हुँदो रहेछ, रेडियो नेपालको स्थापनासँगै प्रथम पुस्ताका गायक हुनु हुँदो रहेछ, मास्टर रत्नदासको समकालीन हुनु हुँदो रहेछ ।

इन्द्र सरोवरमा म

मान्छेको जीवन अचम्मको हुँदो रहेछ । कतिपय यात्रा मान्छेले योजना गरेर हुँदो रहेछ, कतिपय यात्रा विना योजनामै वा अरूका योजनाका कारणले हुँदो रहेछ । कतिपय यात्रा थाहा पाएर हुँदो रहेछ, कतिपय यात्रा त आफैँले थाहा नपाई नपाई पनि हुँदो रहेछ । मैले गरेका मार्खुका यात्राहरू यस्तै थाहा पाई पाई थाहा नपाई नपाई भएका छन् । पहिलो चोटि २०४२ सालमा म मार्खु जाँदै छु भन्ने थाहा नपाईकनै पुगेको थिएँ । त्यतिखेर पनि माहिलो दाजु उत्तम चित्लाङमा पढाउनु हुन्थ्यो । दाजुलाई भेट्नु पर्ने थियो । त्यस ताका अहिले जस्तो मोबाइल त परैको कुरो भयो सिडिएमए फोन पनि प्रचलनमा थिएन । कसलाई सोध्नु ? चन्द्रनिगाहपुरबाट हेटौँडा आएर एक दुई जनालाई सोधेँ, भीमफेदीको बाटो देखाइदिए । होला त नि भनेर हिँडेको हत्तु हैरान भइयो । हो, त्यही बेला म चित्लाङ पुग्न मार्खु पुगेको थिएँ ।
 

दोस्रो पटक जागिरको सिलसिलामा चित्लाङको खर्क पुगेको थिएँ । खर्क अर्थात् कखुबिर्ता । मूलतः उपाध्याय लामिछानेहरूको बस्ती । त्यहाँ ठुला पसलहरू थिएनन् । चामल आदि किन्न कि त एक घण्टा हिँडेर पौवा पुग्नु पथ्र्यो कि त एक घण्टा नै हिँडेर मार्खु । मलाई चाहिँ पौवाभन्दा मार्खु नै सजिलो लाग्थ्यो । मार्खुमा विद्युत् प्राधिकरण क्षेत्रमा सान सानै भए पनि चिटिक्क मिलेका घरहरू थिए । इन्द्र सरोवर थियो । म त्यस क्षेत्रभित्र पस्तैनथेँ, इन्द्र सरोवरको पानी खेलाउन जाँदैनथेँ र त्यहाँको माछा खाने सोख पनि मभित्र पलाउँदैनथ्यो । किन भनेर भन्न मलाई अहिले पनि असजिलो छ । जे भए पनि  बाहिर बाहिरबाटै हेर्न भनेर पनि मैले मार्खुलाई मेरो बजारका रूपमा रोजेको थिएँ ।
Photo1421खर्कमा म एक वर्ष पनि बसिनँ । तर यही बाटो भएर २०५५ र २०५९ सालमा चित्लाङको साहित्यिक यात्राका क्रममा पनि हिँडेको छु ।  
त्यसपछि पुरा बाह्र वर्ष भएछ मार्खु नगएको । यसपालि फेरि अचानक जाने मौका पर्यो । कार्यालयबाट परीक्षा शाखाका हरिश्चन्द्र सापकोटाले फोन गर्नु भयो 'रमेश सर, फागुन २३ गते जिशिकामा आउनु होला ।' मैले किन भनेर प्रश्न सोधेँ । उहाँले तपार्ईँ केन्द्राध्यक्ष हुनुभा'छ भन्नुभयो । मैले केको भनी सोधेँ । उहाँले एसएलसीको भन्नुभयो । अनि मैले कहाँको भनी सोध्दा तपाईँलाई त्यति मात्र भन्ने आदेश छ भन्नु भयो । मैले २३ गते मात्र थाहा पाएँम मार्खु जानु छ भनेर ।
कार्यालयीय जिम्मेवारी भनेको एउटा अवसर र एउटा जिम्मेवारी पनि हो । अझ प्रवेशिका परीक्षा सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी त चुनौती पनि हो । कार्यालयले दिएको जिम्मेवारी राम्ररी गर्न सके जस पनि पाइन्छ र राम्ररी गर्न नसके अपजस पनि । तर पनि कार्यालयले दिएको जिम्मेवारी वहन गर्नै पर्ने हुन्छ ।
नेपालमा दलहरूको बहादुरी बन्द गर्नमा छ । त्यो बन्दले कस कसलाई कसरी कसरी मार पर्छ भन्ने चासो छैन । कुन दिन कसलाई के भ्mवाँक चल्छ, बन्द गर्छन् त्यो पनि अचानक अचानक । बन्द गर्न कुनै ठुलो तयारी र शक्ति पनि चाहिँदैन । धाक दिन सके पुग्छ, थर्काउन सके पुग्छ, तोडफोड गर्न सके पुग्छ । दलहरूको शक्ति आम प्रदर्शनमा हुनु पर्ने, राम्रा र सृजनात्मक कामहरू गर्नमा हुनु पर्ने । तर दलहरू र तिनका भातृ सङ्गठनहरूले पच्चिस पचास वा सयको जमातले पुग्ने विरोधको कार्यक्रम रोज्ने गर्दछन् र सर्व साधारणलाई मर्कामा पार्दछन् । त्यो मर्काले कसैको जागिर, कसैको मजदुरी वा कसैको ज्यानमा समेत तल वितल पर्छ । त्यसको वास्ता बन्दकारीलाई हुँदैन । उनीहरू त आप्mना कारणले अरू अप्ठ्यारामा परे आफ्नो कार्यक्रम सफल भएको ठान्दछन् । उनीहरूले विरोध र असर पार्नु पर्ने शक्ति पहिल्याउन नसक्नाले न बन्दको असर सम्बन्धित पक्षलाई पर्छ न अन्य पक्षहरू सकारात्मक हुन्छन् । चोट एउटाले पाउनु पर्ने अर्कैले पाइराखेको हुन्छ । हुनु पर्ने कुरो भइराखेको हुँदैन, नहुनु पर्ने कुरो भइरहेको हुन्छ । जे होस्, बन्दकर्ताको लक्ष्य म लगायतका साथीहरू थिएनन् तर हामी सहरबाट टाढाको केन्द्रमा जानु पर्ने साथीहरू नै विद्यालयबाट एक दिन अघि हिँड्नु पर्नेमा पर्यौ ।  मैले जानु थियो दुई दिन अगाडि अर्थात् २९ गते तर जानु पर्यो २८ गते नै ।
परीक्षाभन्दा तिन दिन अगाडि आइपुगे पनि म मरुभूमिमा आएको थिइनँ । म मेरै देशको छहरामुनि थिएँ, म मेरै देशको पहरामुनि थिएँ । म नेपालको एउटा सुन्दर ताल इन्द्र सरोवरको समीपमा थिएँ । म यसको सौन्दर्यले सुवासित, आह्लादित र प्रभावित थिएँ । यहाँ छँदा मैले कर्तव्य निर्वाहपछिको सम्पूर्ण समयलाई अधिकतम सदुपयोग गर्नु थियो । यस ठाउँलाई अझ चिन्नु थियो, यस वरपरको परिवेशलाई अझ बुभ्mनु थियो र यस अवसरलाई सधैँ सधैँका लागि मन  मुुटुमा साँच्नु थियो ।    
समयले २०४२२०६९ का बिचमा थुप्रै नभए पनि केही न केही परिवर्तन गरिसकेको थियो । मार्खु, इन्द्र सरोवर र चित्लाङ केही बदलिइ सकेका थिए । म आफ्नो १३ दिने बसाइमा यही भिन्नता खुट्याउन चाहन्थेँ र यस क्षेत्रलाई अझ चिन्न चाहन्थेँ ।
मैले चिनेको चित्लाङ काठमाडौँसँग बढी सम्बन्ध जोडिएको ठाउँ मात्र थियो । अब पर्यटकीय क्षेत्र बन्न लागेको रहेछ । मैले यहाँका होमस्टेका बारेमा राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरूमा पढेको र सुनेको थिएँ । मलाई रिसोर्ट नै खुलेको चाहिँ थाहा थिएन । चित्लाङको यो परिवर्तन हेर्ने चाहनालाई दाजु र स्वच्छन्द भैरव उच्च माविका प्राचार्य मित्र विष्णु दाहालले पुरा गरिदिनु भयो । यस क्रममा सर्वथम हामी रिसोर्टमा पुग्यौँ। विद्यालयको जग्गा ठेक्कामा लिएर चलाइएको त्यस रिसोर्टमा क्यानाडा, अस्ट्रेलिया लगायत विभिन्न देशका पर्यटकहरू आएका रहेछन् । एक जना महिलाले ब्रिफिङ गर्दै हुनुहुन्थ्यो । तिनीहरू खाजा खाँदै पनि थिए । हामीले उनीहरूभन्दा पृथक् रहेर मकैभटमास खायौँ अनि मसरुम सुँप तथा चिया खायौँ । रिसोर्ट निर्माणाधीन अवस्थामै थियो । त्यहाँ आएका पाहुनाहरूलाई खाना त्यहीँ र सुत्ने व्यवस्था फरक फरक गरिएको थियो । कसैका लागि टेन्ट, कसैका लागि छुट्टै घरहरू तथा कसैका लागि होमस्टेमा व्यवस्था मिलाइएको रहेछ ।
रिसोर्टपछि होमस्टेतिर लागियो । साँझ परिसकेको हुनाले राधाकृष्ण बस्नेतको होमस्टे मात्र हेर्न भ्याइयो । चिटिक्क परेका कोठाहरूमा उसै गरी मिलाइएका ओछ्यानहरू, टकटकाउँदो सफापन, घरेलु खाजा र खान्गी, आत्मीय व्यवहार नै होमस्टेका विशेषता रहेछन् । उहाँकहाँ चिया र भुइँ स्याउ खाइयो । माटामुनि आलु जसरी नै फिँजिएर तरुल आकारमा फल्दो रहेछ यो । एउटा बोटमा १५-१६ किलो सहजै फल्ने रहेछ । अहिले सय रुपियाँमा बिक्न सक्ने यसको स्वाद रुखस्याउ जस्र्तै हुने रहेछ । सुगर, युरिक एसिड जस्ता रोगको औषधीका रूपमा उपयोगी हुने रहेछ ।
यता मार्खुमा पनि केही परिवर्तनहरू देखिए । मार्खु एउटा पर्र्यटकीय क्षेत्र मात्र नभएर अध्ययन केन्द्र पनि रहेछ । प्रत्येक वर्ष त्रिविविको विज्ञान सङ्कायका स्नातकोत्तर तहका विद्यार्थीहरू भूगर्भीय अध्ययनका लागि कतै न कतै जाँदा रहेछन् । यसपालि उनीहरू मार्खुलाई केन्द्र बनाएर मार्खु वरपरको क्षेत्रका खनिजको अध्ययन गर्दै थिए ।
मार्खुको बसाइ सकिन लाग्दा पनि मेरो एउटा रहर बाँकी नै थियो । म मेरै जिल्लाको सबगढा तथा गेडहीमा डुङ्गा चढेको थिएँ, यसै गरी फेवातालमा चढेको थिएँ । तर मार्खुमा दस बाह्र दिन बस्ता पनि डुङ्गामा पाइला राख्न ताल परेको थिएन । २÷३ दिन अघि स्रोतव्यक्ति पूर्णभद्र भुसाल सरको र मेरो नौका विहार गर्ने सोचाइ मेसो नपाउनाले त्यत्तिकै थन्किएको थियो । भोलिपल्ट महिलाले खियाएको डुङ्गामा ४५ मिनेट सयर गर्नु भएछ । म छक्क परेँ महिलाले डुङ्गा चलाएको सुनेर । कवि मोहन कोइरालाको कवितामा पढेको त थिएँ
माझी सुसेल्थे वारिबाट
मझिनी सुसेल्थिन् पारिबाट
तर आफैँले देख्न भने पाएको थिइनँ । यो कुरा डुङ्गा चढिरहनेका लागि सामान्य लागे तापनि म भने छक्क परिरहेको थिएँ । यत्तिकै हिँड्नु पर्ने भयो भन्ने लागिरहेको थियो । एस एल सीका सबै जाँच सकिएको दिन समीक्षा बैठक समेत सकिएपछि मित्रहरू समक्ष प्रस्ताव राखेँ । 'डुङ्गामा सयर गर्ने मेरो रहर बाँकी नै छ, सम्भव भए महिलाले खियाएको डुङ्गामा भए हुन्थ्यो ।' मेरो आसय बुझेर विद्यालय सहयोगी पार्वती रुम्बाले भनि पनि हाल्नु भयो 'सरलाई त्यस्तो लागेको छ भने म डुलाइदिउँला ।' मलाई के चाहियो र ढुङ्गो खोज्दा देउता पाएपछि । 
पार्वतीले वचन दिएको लगत्तै जसो खाना खाएर हामी तम्तयार भयौँ । सुरुमा केन्द्र परेको विद्यालय सरस्वती बालबोधिनी माविका प्रधानाध्यापक सहदेव कुमार रिमालले डुङ्गा खियाउन सुरु गर्नुभयो । हेड सरले नै चलाएको देखेर छक्क परेँ । मलाई पनि रहर लाग्यो । मैले पनि चलाएँ । बहना चलाउँदाको सन्तुलनले नै डुङ्गालाई सन्तुलन गर्दो रहेछ । सुरुमा त डर लाग्यो । कता कता डुङ्गामा चढेकाहरू दुर्घटनामा परेका समाचारहरू पढेको थिएँ । पानी नपस्ता डर हुँदैन भनेर सरहरूले भनेपछि आश्वस्त भएँ र एक छिन मज्जैले डुङ्गा खियाएँ । त्यसपछि पार्वतीले खियाएको हेर्दै सयर गरियो । मनमनै सिद्धिचरणको 'ओखलढुङ्गा' कविता सम्झेँ । सिद्धिचरण आफ्नो जन्मभूमि ओखलढुङ्गालाई सम्झेर भावको डुङ्गामा सयर गर्थे भने म शिक्षक मित्र पूर्णचन्द्र काफ्ले र विद्यालयकी अर्की सहयोगी लक्ष्मी लामा समेतसँग काठे डृुङ्गामा यथार्थमै थिएँ र पनि युगकविकै कविता सम्झिरहेको थिएँ :
 
जब म चढेर भावको डुङ्गा
सैर गर्छु स्मृतिको प्रिय गङ्गा
सुख स्मृतिको बर्सन्छ रिमझिम
स्वप्न गगनबाट सुशीतल जल
मेरो प्यारो .......................।
लेखन मिति : २०६९।१२।१४ 
Related Posts with Thumbnails