‘अमरावति कान्तिपुरी नगरी’मा शैलीवैज्ञानिक दृष्टि

‘अमरावति कान्तिपुरी नगरी’मा शैलीवैज्ञानिक दृष्टि

१. परिचय
आदिकवि भानुभक्त आचार्यकोे ‘अमरावति कान्तिपुरी नगरी’ कविता मैले कक्षा सातमा छँदा पढेको हुनुपर्छ । त्यतिखेर मेरा नेपाली भाषा शिक्षक अर्जुनप्रसाद अधिकारीले कसरी पढाउनुभयो र मैले कसरी बुझेको थिएँ भन्ने कुराको हेक्का मलाई अहिले छैन तर त्यो कविता मलाई एकसरो मन पर्थ्यो । छन्द र लय नजाने पनि कहिलेकाहीँ गुनगुनाउन मन लाग्थ्यो ।
अहिले पनि यस कविताले मलाई त्यही बेलाको सम्झना आउँछ र थोरै मात्र भए पनि बुझेको रहेछु जस्तो लाग्छ ।
यस कविताका कवि आचार्यलाई पहिलो पटक काठमाडौँ पुग्दा सारै रमाइलो लागेछ । सौन्दर्य चेतना भएका कवि प्रकृतिका सुन्दर उपहार युवतीहरू बाटामा मस्किँदै हिँडेको देखेर भुतुक्क भएछन् र लेखेछन् ः
चपला अबला एक सुरमा
गुनकेसरीको फुल ली शिरमा
हिँडन्या सखि लीकन ओरिपरी
अमरावति कान्तिपुरी नगरी
काठमाडौँमा धनीहरू भएकाले ती सबै अर्थात् काठमाडौँबासीहरू सुखी र खुसी छन् भन्ने ठम्याइ कविको आफ्नै प्रकारको रहेछ ।
काठमाडौँलाई कविले विश्वकै सुन्दर स्थान वा नगरका रूपमा हेरेका रहेछन् । उनले देश र राजधानीका बारेमा त्यति ख्याल नगरे पनि नेपाल कुनै देश वा राजधानीभन्दा कम्ती छैन भनी काठमाडौँलाई तिब्बत, लन्डन तथा चिनभन्दा कम्ती छैन भनेका छन् तथा  दिल्ली, लखनौ, पटना, मदरास जस्ता उसबेलाका प्रसिद्ध स्थानहरूसँग समेत दाँजेका छन् ।
यसै गरी हाम्रो जस्तो युद्ध सामग्री र योद्धाहरू भएको देश संसारमा अन्त कहाँ नै छ र भन्ने प्रश्न पनि गरेका छन्.।
कविले त्यसताका बुझेको काठमाडौँ र अहिलेको काठमाडौँमा आकाश-जमिनको अन्तर छ । कविले काठमाडौँलाई रिस, राग, छल र कपट नभएको र पशुपतिले रखबारी गरेका हुनाले धर्मले स्थान पाएको कुरा उठाएका छन् ।
यस लेखोटमा कवि आचार्यको यस कवितालाई मैले आंशिक रूपमा शैलीवैज्ञानिक दृष्टिले हेर्न खोजेको छु ।

२. चयन
(क) शब्दवर्गीय दृष्टि
कवि भानुभक्तले यस कवितामा प्रायः नाम शब्दहरूको प्रयोग गरेका छन् । यस क्रममा उनले भोट, लन्डन, चिन जस्ता तत्कालीन देश तथा स्थानका  नाम तथा लन्डन, दिल्ली, लखनौ, पटना, मदरास जस्ता प्रसिद्ध स्थानहरूका नाम उल्लेख गरेका छन् । कविले तरवार, कटार, खुँडा, खुकुरी, पिसतोल र बन्दुक जस्ता युद्ध सामग्री तथा रिस, राग, कपट, छल, खुसी, मन जस्ता भावनात्मक शब्दहरू प्रयोग गरेका छन् । यसै गरी गुनकेसरी, फुल, सखी, नगरी, काल, गल्ली, पुरि, धनिञाँ, दुनिञाँ, जन, सगरी जस्ता नामशब्दहरू प्रयोग गरेका छन् । 
 यही क्रममा चपला, अबला, एक्, अतिशूर, वीर, भरी, बहुतै, यति, कति जस्ता विशेषण र लीकन, ओरिपरी, यसरी, कँहीं, सरी, काँहाँ, याँहाँ, जाँहाँ जस्ता क्रियायोगी; कुन् जस्तो सर्वनाम तथा त जस्तो निपात शब्द प्रयोग भएका छन् ।
(ख) शब्दस्रोतीय दृष्टि
यस कवितामा चपला, अबला, सुर, सखि, अमरावति, नगरी, सुख, अलकापुरि, अतिशूर, वीर, राग, कपट्, छल, धर्म, पशु, शिव र पुरि जस्ता तत्सम शब्द प्रयोग भएका छन् । यसै गरी ओरिपरी, धनिञाँ, सगरी, सरी, र, खुकुरी, रिस जस्ता तद्भव शब्द तथा दुनिञाँ, भोट, लन्डन, चिन, दिल्ली, लखनौ, पटना, मदरास, तरवार, पिसतोल, बन्दुक र रखबारि जस्ता आगन्तुक शब्द प्रयोग गरेका छन् ।
(ग) यस कवितामा क्षेत्रगत दृष्टिले विविध प्रकारका शब्दहरू प्रयोग गरिएका छन् । यस क्रममा लैङ्गिक, प्राकृतिक, भौगोलिक, अमूर्त, भावनात्मक तथा शस्त्रास्त्र सम्बन्धी शब्दहरू परेका छन् ।
(घ) वर्णविन्यासीय दृष्टि
आदिकवि भानुभक्तका समयमा व्याकरण लेखिएको थिएन । आज व्याकरणले धेरै फड्को मारिसकेको अवस्था छ । यसर्थ भानुभक्तको यस कवितामा प्रयोग भएको वर्णविन्यासलाई हेर्न खोजिएको छ ।
कविले आफ्नो वर्णविन्यास अपनाएको भए पनि वा छन्द र लयका लागि अनुकूल पार्नु परेको भए पनि यी शब्दहरूलाई वर्तमानका सापेक्षतामा हेर्न खोजिएको छ ः
कवितामा प्रयुक्त वर्णविन्यास वर्तमान वर्णविन्यास   
एक्                                                            एक
गुनकेसरि                                                   गुनकेसरी
हिँडन्या                                                      हिँड्छन्
सखि                                                         सखी
ओरिपरी                                                    वरिपरि
अमरावति                                                 अमरावती
काँहाँ                                                         कहाँ
धनिञाँ                                                     धनी यहाँ
खुसि                                                        खुसी
दुनिञाँ                                                      दुनियाँ
अलकापुरि                                                अलकापुरी
कँहिं                                                         कहीँ
काल्                                                        काल
गल्लि                                                      गल्ली
मदरास                                                    मद्रास
पिसतोल                                                 पेस्तोल
कुन्                                                       कुन
कपट्                                                     कपट
जाँहाँ                                                    जहाँ
कती                                                     कति
याँहाँ                                                     यहाँ
रखबारि                                                रखबारी                                 

३. विचलन
कान्तिपुरलाई स्वर्ग ठान्नु, निर्जीवहरूलाई मानवीकरण गरी स्त्रीलिङ्गी बनाउनु विचलनका उदाहरणहरू हुन् ः
जनकी यसरी सुखकी सगरी
अलकापुरि कान्तिपुरी नगरी
यसका साथै यस कवितामा अतिशयोक्ति पनि पाइन्छ ।
(४) समानान्तरता
यस कवितामा कविले ‘कान्तिपुरी नगरी’ भन्ने पद समूहलाई प्रत्येक श्लोकमा दोहोर्याएर समानान्तरता सृजना गरेका छन् र कवितालाई लयात्मक बनाएका छन् ।
यस कवितामा केही शब्दहरू पुनरावृत्त भएका देखिन्छन् । यस क्रममा छन् र सरी तिन तिन तिन पटक, अलकापुरि, कँहिं, र, छ, कति दुई दुई पटक र अमरावति एक पटक दोहोरिएका छन् ।
यसरी पुनरावृत्त भएका शब्दहरूले कवितामा मिठास भरी कवितालाई सुन्दर बन्न सघाएका छन् ।

समीक्षात्मक पत्र


आत्मध्वनि भित्रको ध्वनि

देवराज खरेलज्यू ,
हार्दिक अभिवादन !

तपाईँको पहिलो कृति अर्थात् 'आत्मध्वनि' पढेँ । आफूमा अरूको प्रभाव नपरोस् भनेर नेपाली साहित्यका स्वनामधन्य हस्ताक्षर परशु प्रधान, डा तुलसी भट्टराई तथा लक्ष्मणप्रसाद गौतमका भूमिकाहरूतर्फ आँखै लगाइनँ । मेरो स्वतन्त्र हेराइमा देखिएका कुराहरू लेख्न लाग्दै छु ।
सर्वप्रथम कवितासङ्ग्रह प्रकाशनका लागि बधाई !
       तपाईँका कविताका विषयमा मान्छे र संवेदनाका प्रसङ्गहरू रहेछन् । किन नहुनु ? आजका मान्छे स्वार्थी, संवेदनहीन र बर्बर बन्दै छन् । तपाईँ एउटा कवि हुनुका नाताले त्यसप्रति संवेदनशील र भावुक हुनु स्वाभाविक हो ।
तपाईँ आफू जस्तो हुनुहुन्छ , त्यस्तै अरूलाई पनि देख्न चाहनुहुन्छ । तपाईँको आध्यात्मिकताप्रतिको दृष्टिकोणले तपाईँमा उदारता, दानशीलता जस्ता भावनाहरू पलाएका होलान् र तपाईँका कविताहरू मार्मिक भएका होलान् ।
तपाईँ जस्तो जीवनको यथार्थता बुझेको, जीवनलाई सार्थक बनाउन खोज्ने र आफ्नोनो राष्ट्र भनेपछि हुरुक्क हुने मान्छेलाई पनि हीनताबोधले किन सताएको होला ? बुझ्न गाह्रो पर्छ । तपाईँ आध्यात्मिक पाण्डित्य छाँट्ता कट्टर ईश्वरवादी देखिनुहुन्छ भने ईश्वरप्रति असन्तुष्टि र तिनको सत्ताप्रति प्रश्न चिह्न खडा गर्नु भएको पनि पाइन्छ । यो पनि अप्ठेरो प्रसङ्ग परेको छ मेरा लागि । कुनै दिनको भेट वा पत्रमा अवश्य प्रस्ट पारिदिनुहुनेछ ।
तपाईँले महिला समानताको पक्ष लिएको र समावेशिताको अपेक्षा गरेको पक्षचाहिँ राम्रो मानेको छु ।
तपाईँले कविताहरूमा लेखेजस्तै मान्छेहरू स्वार्थी र अझ स्वार्थी बन्दै छन् । ती अवसरवादी र अन्तर्घाती हुँदै छन् । स्वार्थमा धक्का नपर्दासम्म तपाईँको परम हितैषी देखिने मित्र उसको आन्तरिक मनसाय पुरा नहुने देख्नासाथ तपाईँको शत्रु कित्तामा पुग्छ । यो हामीले खप्न नचाहेको र खप्न परिरहेको विडम्बनात्मक पक्ष हो । मान्छेको यही स्वार्थले पैसालाई मात्र आफ्नो ठान्नेहरू कपटी बन्दै गएका हुन् र जातिवादी तथा साम्प्रदायिक समेत बनेका हुन् । योग्य मान्छेका लागि जात, लिङ्ग र सम्प्रदाय बाधक हुँदैन भन्ने बुझ्दाबुझ्दै पनि नबुझेजस्तो गरी मान्छे मान्छेमा विभाजन गर्न खोजेका छन् ।
स्वार्थीहरूकासामु निस्वार्थीहरूले शिर झुकाउन विवश हुनुपरेको तीतो यथार्थलाई तपाई“का कविताहरूले राम्ररी प्रस्तुत गरेका छन् ,गर्न सकेका छन् । यसप्रति म तपाईँलाई साधुवाद दिन चाहन्छु ।
देवराजजी ! तपाईँ मकवानपुरमा राम्ररी चिनिनुभएको कवि, त्यसमाथि सहरको एउटा साहित्यिक संस्थाको अध्यक्ष पनि हुनुहुन्छ । तैपनि तपाईँका कविताहरूले यहाँको प्रतिष्ठा र पदलाई थेग्न नसके जस्तो लाग्छ । तपाईँका कतिपय कविताहरू अभिधा स्तरमै रहेका पाइन्छन् । कतिपयमा कवित्व न्यून र वर्णनात्मकता ज्यादा पाइन्छ । वर्ण विन्यासगत, आदरगत, मुद्रणगत त्रुटिहरू कताकति देखा परेकै छन् । कताकति लेखनाथ पौड्याल तथा मनु मन्जिलका कविताहरूको शैलीगत झल्को आए तापनि प्रतीकात्मक बनाउने प्रयासले यहाँका कविताहरू स्तरीयतातर्फ उन्मुख भए जस्ता पनि लाग्दछन् ।
तपाईँ जस्ता साहित्यकारले आफ्ना रचनाहरूको परिष्कार र अझ परिष्कार गर्नुपर्दछ ।
तपाईँको आगामी साहित्यिक यात्रा सफलतापूर्वक अघि बढोस् भन्ने कामनाका साथ यो चिठी यही“ तुर्याउँछु ।


यहाँकै
रमेशमोहन अधिकारी





आनन्दमय यात्राहरू

आनन्दमय यात्राहरू

मेरा जीवनका रहरहरूमा यात्रामा रमाउनु पनि एउटा हो । तर यस मौकाबाट म प्रायः वञ्चित नै रहँदै आएको छु । यी वञ्चनाका आफ्नै बाध्यता त अवश्य होलान् । जन्मँदा म मोटर नचल्ने ठाउँमा थिएँ । आठ वर्ष टेक्दा नटेक्दै मेरो परिवार जहाँ बसाइँ सरेको थियो, त्यहाँ पनि भर्खर मोटर बाटो बन्न लागेको थियो । त्यसो हुनाले बाल्यकाल भनिने उमेरमा मैले यात्राको औपचारिक मौका पाइनँ ।
परिवारमा कान्छो भएको हुनाले म अलि पुल्पुलिएको थिएँ । जति पुल्पुलिए पनि मेरा बुवा–आमा तथा दाजुहरूले मलाई पढाइका मामलामा भने पुल्पुलिन दिनुभएको थिएन । सानो छदाँ म आफूभन्दा तीन वर्ष जेठो सान्दाजुलाई हेपिहाल्थेँ । उहाँसगैँ नै प्रायः खेल्ने, पढ्ने, विद्यालय जाने–आउने हुनाले पनि मैले उहाँलाई हेप्न सकेको थिएँ । त्यतिखेर सान्दाजु अलि सोझो खालको हुनुहुन्थ्यो । अरू दाजुहरू घरमा रहनुहुन्नथ्यो । बुवा जागिरमा कता–कता पुग्नुहुन्थ्यो । नियमितजसो घरमा बस्नेमा सान्दाजु, आमा र म थियौँ ।
तीन जना मात्र रहने हुनाले मेरा लागि प्रायः परिस्थिति अनुकूल हुन्थ्यो । यस मौकाको फाइदा उठाउन म स्वच्छन्द हुन खोज्थेँ । यही स्वच्छन्दताले ममा बिस्तारै यात्रा गर्ने रहरको विकास हुने मौका पाउँदै गएको थियो, म त्यसप्रति अनुरक्त हुने भइहालेँ । यिनै परिवेशले स्वच्छन्द विचरण गर्ने चाहनालाई पुट दिइरहेका हुन्थे ।
म डुल्न, घुम्न चाहन्थेँ । नयाँ–नयाँ ठाउँ हेर्ने घुम्ने लालसा हुन्थ्यो तर सानो भएकाले म त्यस्ता मौका गुमाउन पुग्थेँ । विवश हुन्थेँ र मौकाको प्रतिक्षामा व्यग्र रहन्थेँ । त्यसैले म घरबाट कहिलेकाहीँ भागेको पनि छु । त्यसरी भाग्नुको अरू कुनै लालसा हुँदैनथ्यो; मात्र नयाँ ठाउँ घुम्ने, हेर्ने चाहना, नयाँ परिवेशको जानकारीले रमाउने अभीप्सा ।
यही अभीप्साले पाँच वर्षकै उमेरमा एउटा जन्तीको पछि लागेर म तीन कोस धुले बाटो हिँड्न तयार भएको थिएँ । घरबाट एकजनालाई निम्तो रहेछ क्यारे, जन्त जान । बेहुला अन्माएर पठाएपछि आमासँग जन्तीसँग केही परसम्म पुगेर आउँछु भनेँ कि आमाको आँखा छलेर त्यतिकै लागेँ, मलाई त्यत्तिको हेक्का छैन । जन्ती हिँड्यो, म पछि लागेँ । बिहे चाहिँ हुनेखानेकै छोराको थियो । त्यसैले एउटा जिप र एउटा हात्ती थियो, अरू चाहिँ बयलगाडामा थिए, क्यारे ! बिहेमा हुन सक्ने रमाइलोले पनि तानेको हुन सक्छ, त्यतिखेर मलाई । त्यही रमाइलोले ‘हात्तीको पाइला रामसाइँला’ भन्दै हात्तीले लात्ताले हान्छ कि भनेर डराउँदै हात्तीको पछिपछि लागेको थिएँ म । गाडाको पछि लाग्दा त के कसो तर हात्तीको पछि लागे त ठाउँमै पुगिन्छ भन्ने सोच बनेछ मेरो ।
धेरैबेर हिँडेपछि कुनै सहृदयीको आँखा परेछ ममाथि । ‘बाबु ! हात्तीमा चढ’ भने कसैले । तर म चढिनँ । त्यत्रो बढेमानको हात्तीले फुत्त फाल्दियो भने वा केहि गरी हात्तीले फुत्त फाल्दियो भने वा केही गरी हात्तीबाट पुर्लुङ्ग लड्न पुगेँ भने के हालत होला, भन्ठानेँ । ज्यानको मायाले चिमोट्यो र हात्तीमाथि चढ्न मानिनँ । पुनः केही समय हिँडेपछि जिपबाट कसैले बालाए । जिपमा चढेँ । पाँच वर्षको केटो, देहाती बाटो, घ्यारघ्यारे जिप, कहिल्यै गाडीमा नचढेको मान्छे, कमला हात । जोल्ंिडमा पर्दा म अलिकति हुत्तिन्थेँ, टाउको अगाडिपट्टि ठोक्किन पुग्थ्यो तर पनि म निरुपाय थिएँ । कसैले थाहा पाएर पछाडि ताने क्यारे, पछि ठोक्किएजस्तो लाग्दैन टाउको ।
यसरी हात्तीको पछि लाग्दै र जिपमा गुड्दै म विश्रामपुरबाट महम्मदपुरमा पुगेँ । बेलुका दाजुसँग भेट भयो । मलाई त्यहाँ अचानक देख्दा दाजुलाई हुनसम्म रिस उठेको थियो रे । तर बिरानो ठाउँमा आफूभन्दा दस वर्ष कान्छो म भुरोलाई देख्ता दाजुको मन पग्लिहाल्यो । ठुल्दाजुलाई मेरो उपस्थिति जति आश्चर्यजनक र अनेपक्षित लागे पनि दाजुले मलाई सामान्य गाली गरेजस्तो लाग्छ, त्यसपछि दाजुकै सान्निध्यमा रहेँ, त्यस विवाहभर ।
यसै सिलसिलामा म अहिले अर्को घटना पनि सम्झिरहेको छु । पूर्व–पश्चिम महेन्द्र राजमार्ग बन्दै गएपछि कीर्तिनिधि विष्ट पुलको उद्घाटन गर्न गएका थिए बाग्मती । उनी गुडेर गएका थिए त्यहाँ । गाडीमा गुडेर गएका प्रधानमन्त्रीको अनुहार हेर्न, उद्घाटनमा ताली बजाउन, भाषण सुन्न चन्द्रनिगाहपुरदेखि वागमतीसम्मको १३ किमि पैदल यात्रामा सहभागी भयौँ हामी । त्यतिखेर म ९ वर्षको थिएँ । अरू सबै मभन्दा जेठा थिए सायद । १३ किमि बाटो जङ्गलको थियो र भर्खर पिच गरेको थियो क्यारे । साथीहरूसँग कुद्दा म कैयौँ पटक लडेको थिएँ, घुँडा तछारिएको थियो । उसबेला हाफपैन्टको चलन थियो । नाङ्गो घुँडा पिचमा तछारिँदा कति दुख्यो होला मलाई, अहिले झसक्क सम्झँदा पनि आङ जिरिङ्ङ हुन्छ ।
अर्कोले बनाएको पुलको उद्घाटन गर्ने प्रधानमन्त्री मोटरमा, हामी पैदल यात्रामा । हामी के गरी भेटाउँथ्यौँ र प्रधानमन्त्रीलाई । हामीलाई के थाहा, हामी त्यहाँ पुग्दा उद्घाटन गरिसकेर प्रधानमन्त्री चिप्लिसक्छन् भन्ने कुरा । हामी त निकै हौसिएर पुगेका थियौँ, प्रधानमन्त्री कस्ता हुँदा रहेछन्, बागमती पुल कस्तो रहेछ हेर्न ।
त्यत्रो बाटो कुद्दा–कुद्दै जाँदा पनि प्रधानमन्त्रीलाई हामीले देख्न पाएनौँ, थकथक लागिरह्यो । त्यहाँ पुग्दा पो भोक लागेको थाहा पाइयो, थकाइ पनि मज्जाले लागेको रहेछ । पछिपछि बैकुण्ठ र अरू साथीहरू कता–कता छरिए । मसँग चोबनाथ थिए क्यारे । मसँग गोजीमा एक पैसा थिएन । कसैले दुई टुक्रा बिस्कुट दिएजस्तो लाग्छ । साँझ पर्न थालिसकेको छ , १३ किमि जङ्गलको बाटो हिँडेर फर्कन साहस छैन, बस्न त्यहाँ कसैलाई चिनिएको छैन, बडो असमञ्जसमा थियौँ हामी ।
घरमा चाहिँ सबैलाई पर्नसम्म पिर परेछ । त्यही दिन एउटा बच्चालाई गाडीले किचेको रहेछ । घरमा पिर पर्नुको कारण रहेछ त्यो किचिने मै हुँ कि भनेर । भेटाउने बित्तिक्कै बस्मरी ठटाउँछु भन्नु पनि भएको रहेछ दाईले । नभनी हिँड्ने, बेपत्ता भइदिने, बेलैमा नआइदिनेप्रति रिस उठ्नु स्वभाविकै हो । दाजु मनमा पीडा, छटपटी बोकेर राँक्किँदै वाग्मती पुग्नुभयो । म रुन्चे अनुहार लाएर अर्को साथीसँग बरालिँदै रहेछु । मलाई पनि दाजुसँग खुब डर लागेको थियो, कुट्नु हुने हो कि भनेर । ठुल्दाजु मेरो दाजु मात्र नभएर विद्यालयीय गुरू पनि हुनुहन्थ्यो । त्यसताका उहाँ कडा स्वभावको हुनुहुन्थ्यो, त्यसकारण पनि उहाँसँग खुब डर लागेको थियो । तर दाजुले केही गर्नुभएन । जुन चिज खोज्न उहाँ छटपटिनुभएको थियो, जसलाई नभेट्टाउँदा उहाँ आहत हुनुभएको थियो, जसलाई खोज्न उहाँलाई वाग्मतीसम्म पुग्नुपरेको थियो, त्यसैलाई भेट्टाउँदा उहाँलाई रिस उठेन, खुसी लाग्यो । बिस्कुट किनेर खुवाउनुभयो र घर ल्याउनुभयो । मलाई देखेर आमा सा¥है खुसी हुनुभयो, गाली पनि गर्नुभयो ।
नयाँ ठाउँ हेर्ने चाहनाले टेस्ट परीक्षा दिइसकेर सो¥हवर्षे पट्ठो उमेरमा पनि म एकचोटि हराएको छु । मेरो माहिलो दाजुको विवाह मेरो ९ कक्षाको वार्षिक परीक्षाकै बेलामा परेकाले दाजुको विवाहमा जान पाएको थिइनँ । ठुल्दाजुको विवाहमा बेहुलाको भाइ बनेर जन्त जान पाउँदा बडो आनन्द आएको थियो । माल्दाजुको विवाहको साइत ठ्याक्कै जाँचमा नर्पान जति आग्रह गरे पनि विवाह त्यही समयमा नै भएको थियो । त्यसैले दाजुको ससुराली गाउँ–घर कस्तो रहेछ, जान्ने जिज्ञासा भइरहेको थियो मलाई । त्यस बीचमा भतिजो विश्व जन्मिसकेको थियो । त्यही बेला एस्एल्सीको फारमसम्बन्धी कामले वीरगन्ज जान ताक परेको थियो मलाई । वीरगन्ज गएर फोटो खिचाएपछि माल्दाजुलाई हाम्रो बुवाको जन्मथलो खेस्राहातिर जाने कुरा सुनाएर लागेको थिएँ, उहाँकै ससुराली गढीमाईस्थान भएको गाउँ बरियारपुर । म भाउजु र भतिजालाई भेटाएर मक्ख थिँए र ढुक्कसँग बस–घुम गर्दै थिएँ । माल्दाजुले चिठी पठाउनुभएछ ‘वर्ष सो¥हको, गहुँगोरो वर्णको, लामो र घुम्रिएको कपाल भएको भएको, रमेशमोहन अधिकारी नाम भएको, मेरो भाइ त्यहाँ पुगेको भए तुरुन्त पठाइदिनुहोला । उसलाई खोज्दा–खोज्दा म हैरान भैइसकेँ । म खेस्राहा, पटना, बेतौना पुगेँ । नेपाल र भारतका विभिन्न प्रहरीचौकीहरूमा जानकारी पठाएको छु ।’ म त्यहाँ पुगेको पाँच दिन भइसकेको थियो । त्यसरी अचानक पत्र पुग्दा म छक्क परेँ र लाजले भुतुक्क भएँ । आमालाई त मैले सुटुक्क त्यता जान सक्ने सम्भावन दर्साएको थिएँ, दाजुलाई चाहिँ सुराकै दिएको थिइनँ । त्यसपछि वीरगन्ज फर्केर बल्ल दाजुलाई स्पष्टीकरण दिएको थिएँ – दाजुको ससुराली हेर्न र भतिजालाई भेट्न गएको हँु, भनेर ।
यसरी मेरा चाहनाहरू बाल्यकाल र किशोरवयमा अभिव्यक्ति भएका थिए, भगुवाका रूपमा चिनिएर । यदाकदा यी घटनाहरू मेरो घरमा चर्चाको विषय बन्दा पनि ती यात्राहरूमा पाएका आनन्दले रोमाञ्चित हुने गर्छु म ।
२०५३ फागुन ७ ।

तिहार : एउटा उन्माद

एउटा उन्माद छाइरहेछ सबैतिर

भावनात्मक उन्माद
रक्त सम्बन्धको उन्माद
आत्मीयताको उन्माद
यो कस्तो उन्माद हो ?

दिदीबहिनीहरू
हस्याङफस्याङ गर्दे छन्
कुनै कुरो बित्न लागे जस्तो
कुनै कुराको समय बित्नै लागे जस्तो

दाजुभाइहरू मक्ख छन्
दाजुभाइहरू गमक्क छन्
कुनै कुरा पाउन लागे जस्तो
कुनै दुर्लभ कुरा भेट्नै लागे जस्तो

कस्तो सम्बन्ध हो यो
कस्तो परम्परा हो यो

दाजुभाइ नहुनेले दाजुभाइ खोज्नै पर्ने जस्तो
दिदीबहिनी नहुनेले पनि दिदीबहिनी खोज्नै पर्ने जस्तो
भावनाको कस्तो डोरो हो यो
आत्मीयताको कस्तो पोयो हो यो

दाजुभाइ आफ्नै नभए पनि आफ्नै जस्तो
दिदीबहिनी आफ्नै नभए पनि आफ्नै जस्तो

छाड्न खोजेर छाड्न नसकिने
त्याग्न खोजेर त्याग्न नसकिने
अचम्मको चाड यो भावनाको
अचम्मको पर्व यो आत्मीयताको

कस्तो सम्बन्ध यो स्पृहाको
तर नितान्त हार्दिकताको ।  
Related Posts with Thumbnails