भ्यागुताहरू

सहरिया भ्यागुताहरू
सहरमा बस्छन्
सहरमा रम्छन् 
ती गाउँ पस्नै चाहन्नन्
त्यसैले ती 
गाउँमा पनि देख्छन्
सहरिया सुख–सुविधाहरू
अर्थात् 
रिक्सा, बस, ट्याक्सी
फोन, फ्याक्स र इन्टरनेट
अनि सजगता र सचेतता


गाउँका भ्यागुताहरू
गाउँमा बस्छन्
गाउँमै रम्छन्
ती सहर जान्नन्
ती सहर जान चाहन्नन्
र 
सहरमा पनि बाँचेको ठान्छन्
गाउँले मौलिकता

अर्थात् 
निष्पक्षता, निस्वार्थता 
श्रमनिष्ठा, स्वावलम्बीपन र नैतिकता 
अनि स्वाभिमानीपन र स्वच्छता
 

आधारभूत तहका नेपाली पाठ्य पुस्तकहरूमा एक दृष्टि

नेपाली पाठ्यक्रमले मूलत: विक्रमाब्द २०२८ देखि विकसित स्वरूप सुरु गरेको

हो । त्यसदेखि यता पनि समय अनुसार पाठ्यक्रममा निरन्तर रूपमा सुधार हुँदै

आएको छ । त्यही क्रममा पाठ्यक्रम आजको स्वरूपसम्म आइ पुगेको छ । सोही

अनुसार पाठ्य पु्स्तक पनि तयार भएर हाम्रा हात हातमा छन् । निश्चित रूपमा

भन्न सकिन्छ-पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक आजको स्थितिमा आइ पुग्दासम्म निकै

कुइनेटाहरू पार गरेको छ र अनन्तसम्म पाठ्यक्रम र सोही अनुसार पाठ्य

पुस्तकमा परिवर्तन गर्दै जान पर्ने स्थिति छ ।

यस लेखोटमा वर्तमान नेपाली पाठ्य पुस्तकका सन्दर्भमा केही कुरा उठाउन

खोजिएको छ । यस क्रममा सर्सर्ती हर्दा देखिएका सकारात्मक तथा नकारात्मक

पक्षको चर्चा हुने छ ।

पाठ्य पुस्तक अद्यावधिक छ र पनि ख्याल पुर्याउनु पर्ने कतिपय पक्ष छुटेका

छन्, खटकेका छन् । ती पक्षहरूलाई बुँदागत रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयत्न

गरिएको छ । यस लेखमा आधारभूत तहको कक्षा एकदेखि पाँचसम्मलाई आधार मानिएको

छ ।

विद्वान् लेखकहरूले लेख्नु भएको छ, आआफ्ना सिप पोख्नु भएको छ राम्रो हो

तर उहाँहरूले कक्षा अनुसार शब्दहरू चयन गर्न ख्याल पुर्याउन नसक्नु भएको

हो कि जस्तो लाग्छ ।

हाम्रो देश बहु भाषिक, बहु स्थानिक तथा बहु जातीय हुनाले सबैका लागि

अर्थात् देशभरिका विद्यार्थीका लागि एउटै पाठ्य क्रम र पाठ्य पुस्तक

दिँदा उनीहरूको ग्रहण क्षमतालाई पनि ख्याल गर्नु पर्छ । काठमाडौँका

विद्यार्थीले ग्रहण गर्न सक्ने शब्दहरू मोफसलका लागि उपयुक्त नहुन सक्छ,

मोफसलका लागि उपयुक्त हुने शब्दहरू काठमाडौँका लागि उपयुक्त नहुन सक्छ ।

तसर्थ पुस्तक लेखक तथा सम्पादकहरूले नेपाली भाषाको स्तर उठेका

विद्यार्थीहरू, नेपाली मातृभाषी भएर पनि स्तर नउठेका विद्यार्थीहरू,

नेपाली भाषिक वातावरण नपाएका विद्यार्थीहरू तथा नेपाली भाषिक परिवेश

पटक्कै नपाएका विद्यार्थीहरूलाई एकै दृष्टिले हेर्न हुँदैन । यस कुरामा

ख्याल पुर्याउन सकिएन भने लक्ष्य अनुसार उपयुक्त ढङ्गले बालबालिकाको

विकास हुन सक्तैन ।

गोहीको साथी

हेर्दा मान्छेजस्तो लाग्थ्यो
मान्छेकै जस्ता दुई ओटा गोडा
मान्छेकै जस्तो आकृति
मान्छेकै जस्तो उभ्याइ, हिँडाइ र बोलाइ थिए उसका
लाग्थ्यो, त्यो मान्छे हो
निक्खुर मान्छे

एक दिन ऊ हाँस्तै
म नेर आउँदै थियो
म पनि मान्छे न हुँ
फिस्स हाँसि दिएँ

उसले मलाई च्याप्प समात्यो
ग्वाम्लाङ्ङ अँगालो मार्‍यो
र
मलाई चाट्न थाल्यो

म मक्खिएँ चाटिन पाएकामा
धेरै माया गरेको ठानेँ
उसले चाट्दै गयो,
म चाटिँदै गएँ

उसले धेरै चाटेपछि
म आत्तिएँ
मेरा गाला, हात, पाखुरा र गोडाका
मासुहरु त
दर्फरिइसकेका रहेछन्
जता छाम्दा पनि दुख्तो रहेछ
जता छाम्दा पनि पीडा नै हुँदो रहेछ

उसले चाट्ता चाट्तै
क्रूरताका डामहरु छोडि सकेको रहेछ
पीडाका स्मारकहरु खडा गरि सकेको रहेछ
झलक्क हेर्दा दयालु जस्तो
पुलुक्क चियाउँदा मायालु जस्तो
त्यो त
बोली मिठो
र
जिब्रो खस्रो भएको
गैँडा पो रहेछ
गोहीको साथी!

(Picture Source : Click Here)

लामखुट्टेहरू

लामखुट्टेहरू रगत चुसिरहेछन्
निर्दोष मानिसहरूका
परजीवी हुनुको लक्षण
वर्षौँदेखी देखाउँदै आएका छन्

बिगो गर्नेले अमल तिर्नैपर्छ
सजायमा उनीहरू अर्मल पनि तिरिरहेछन्
प्राणदण्ड स्वकारेर

रगत चुसिरहेका लामखुट्टेहरू देखेर
शोषणका उग्र विरोधिहरू
तिनलाई
ठामका ठामै ठहरै पार्दैछन्
रगत चुसुवामा सुचिकृत गरेर

जतिखेर लामखुट्टेले रगत चुस्तै हुन्छन्
त्यतिखेर देखिने लामखुट्टेहरू
सूचीकृत हुदैँछन्, परमधाम जाँदैछन्
सूचीवालहरूद्वारा

तर नदेखिने लामखुट्टेहरू
थाहै नपाई चुस्स टोक्ने लामखुट्टेहरू
बाँचिरहेछन्
बचेको बच्यै छन्

भिजिटरहरूको अर्कै खेती छ
तिनीहरू सयौँ वर्ष पुरानो
डी.डी.टी. छर्कने सल्लाह दिदैँछन्
तर
मान्छेहरू डी.डी.टी. छर्कदैँछन्
लामखुट्टेहरू बढ्दैछन्
प्रतिरोधात्मक शक्ति बढ्दैछ
लामखुट्टेहरूमा

जय खरपस !

 

यता हेर्छु खरपस देख्छु
उता हेर्छु खरपस देख्छु

खरपसबाट घेरिएकैले
म भोकाएको रहेछु
नाङ्गिइ सकेको रहेछु
ओत गुमाइ सकेको रहेछु

अब मलाई खरपसबाट मुक्ति
आवश्यक छैन
किनभने
अब मेरा हातहरु खरपस नै खोज्छन्
अब मेरा गोडाहरु खरपस नै खोज्छन्
अब मेरा आखाँहरु खरपस नै खोज्छन्
त्यसैले अब म पनि
निर्धक्क भन्छु
जय खरपस !

(Picture source:-Click Here)